Według danych NBP w 2007 r. z RPA napłynęło 6, 1 mln euro ( w 2008r. Mondi zainwestował w nową maszynę w Świeciu ponad 300 mln euro) w ramach bezpośrednich inwestycji zagranicznych. Dane te nie odzwierciedlają jednak faktycznych danych, jako, że zarówno SAB Miller, Steinhoff, Mondi czy Naspers są firmami ponadnarodowymi, wywodzącymi się z RPA i częstokroć to właśnie oddziały tych firm lub firmy zależne mające swe siedziby w Europie są bezpośrednimi inwestorami w Polsce.

 

          Z kolei większość inwestycji zagranicznych w RPA ukierunkowana była na rozwój przemysłu wydobywczego w tym górnictwa węglowego, złota, a także na rozwój przemysłu obróbki metali, samochodowego i turystyki. Największym inwestorem zagranicznym w RPA są USA inwestujące głównie w telekomunikację i technologie informacyjne, przemysł farmaceutyczny, chemiczny, samochodowy pitna drugim miejscu znajduje się Malezja, (przemysł telekomunikacyjny), a następnie Wielka Brytania (przemysł przetwórstwa ropy i gazu) Szwajcaria(usługi bankowe i ubezpieczeniowe) Japonia (przemysł motoryzacyjny), Włochy i Niemcy (także przemysł samochodowy).

 

          Najbardziej perspektywicznymi branżami dla inwestycji i prywatyzacji w RPA według tamtejszej agencji inwestycji zagranicznych są m.in.: przetwórstwo produktów rolno- spożywczych, przemysł chemiczny i farmaceutyczny, przemysł wydobywczy, komunikacja i transport, przemysł tekstylny i odzieżowy, produkcja urządzeń dla kolejnictwa, turystyka.

 

          Jednymi z ważnych przeszkód, które odstraszają zagraniczne firmy od inwestowania w RPA jest niestety korupcja, niski poziom miejscowego menagmentu wśród małych i średnich firm, wzrost zachorowań na AIDS, silne wpływy niestabilności politycznej ze
strony sąsiedniego Zimbabwe oraz wysoki stopień przestępczości w kraju. Istnieje natomiast wiele programów wsparcia finansowych przedsięwzięć na rozwój różnych gałęzi przemysłu, usług, turystyki, a rząd stosuje także czasowe zwolnienia podatkowe itp.

 

          Zainteresowani szczegółowymi informacjami i uzyskaniem pomocy mogą ją uzyskać pod adresem: Businessmap SA(PTy) Ltd P.O.Box 93 814 yeoville 2143, Tel 0027 11 487 3435/4, fax: 00 27 11 487 2133. Email: za Web. www.businessmap.co.za

 

          Co trzeba wiedzieć o RPA

          Południowa Afryka jest bez wątpienia najpotężniejszą gospodarką Afryki i wytwarza ponad 40 proc produkcji przemysłowej kontynentu i posiadającej 50 proc jego zdolności nabywczej. PKB RPA wynosi 25 proc produktu brutto całego kontynentu.

          Dysponując znakomitą infrastrukturą transportową i dwoma portami światowej klasy (Durban i Richards Bay) Południowa Afryka słusznie nazywana jest bramą do Afryki Subsaharyjskiej. Sam Durban to najruchliwszy port w Afryce i największy port przeładunkowy dla kontenerów na półkuli południowej, przez który przechodzi rocznie ok.2, 6 mln kontenerów.

 

          Południowa Afryka była członkiem założycielem GATT i jest aktywnym członkiem WTO. Ostatnia dekada przyniosła obniżenie stawek taryfowych celnych, a ponadto stopniową likwidację poza taryfowych barier w handlu, co uczyniło RPA bardziej konkurencyjną w skali globalnej. Warto tu wiedzieć, że kraj ten uczestniczy w preferencyjnych układach handlowych zarówno na poziomie bilateralnym jak i multilateralnym. Ma preferencyjny dostęp do rynków europejskich w ramach Umowy o Wolnym Handlu między RPA a UE jak również preferencyjny dostęp rynkowy do bloku handlowego.

 

          RPA jest także członkiem Unii Celnej Południa Afryki (SACU), co pozwala na bezcłowy oraz bezkwotowy dostęp do rynków innych krajów członkowskich.

 

          Podczas apartheidu w okresie międzynarodowej izolacji RPA musiała stworzyć własną przemysłową bazę dla produkcji stosunkowo szerokiego asortymentu towarów. Obecnie gospodarka jest całkowicie otwarta na zagraniczną konkurencję, a handel zagraniczny ma 44 proc. udział w PKB, z czego import 22 proc. Do najbardziej importochłonnych, a zarazem w wielu przypadkach także eksportowych dziedzin gospodarki należy np. transport kolejowy (dostawy urządzeń dla rozwoju sieci i przewozów), który będzie restrukturyzowany, trasy i tabor rekonstruowane, a następnie sprzętu dla wyposażenia lotnisk i małych, lekkich samolotów. Perspektywicznymi gałęziami są także przemysł samochodowy(dostawy zarówno osobowych jak i ciężarowych samochodów, wzajemne dostawy komponentów, przemysł maszynowy (maszyny do obróbki metalu, dostawy maszyn i urządzeń dla rolnictwa, przemysł spożywczy i przetwórstwa rolnego, a w najbliższym czasie także eksport technologii i urządzeń dla produkcji energii elektrycznej.

 

          Kilka praktycznych rad

          Z uwagi na znaczną odległość rynku RPA i małej jego znajomości polskie firmy nie są dostatecznie przygotowane na wyższe formy współpracy takie jak np. tworzenie wspólnych przedsiębiorstw czy też inwestowanie. Miejmy jednak nadzieję, że obecna sytuacja, w której wielu naszych eksporterów zmuszonych do poszukiwań nowych odbiorców także na kontynencie afrykańskim potrafi wykorzystać i tą szansę.
 

          Ale trzeba pamiętać i o tym, że RPA jest krajem dysponującym wysoko rozwiniętymi technologiami zwłaszcza w przemyśle zbrojeniowym, wydobywczym i ciężkim. Jest to afrykański gracz numer jeden. Wiele południowoafrykańskich firm ma swe oddziały i centrale w krajach zachodniej Europy – w Wielkiej Brytanii, Niemczech, Holandii. W samej zaś RPA jest wiele firm dysponującym poważnym kapitałem, wysokokwalifi kowaną kadrą menadżerów i know-how, co umożliwia im przenikanie na rynki większości afrykańskich krajów i w wielu przypadkach odgrywania tam decydującej roli.

 

          Mieszkańcy RPA są jednocześnie doskonałymi, doświadczonymi kupcami i potrafią być znakomicie przygotowani do rozmów handlowych. Dysponują np. sporą wiedzą o konkurencji, cenach podobnych towarów na świecie itp. Właśnie cena w rozmowach handlowych odgrywa tutaj decydującą rolę. Wśród wielu partnerów handlowych, którym przyszło negocjować kontrakty z przedstawicielami firm z RPA panuje zgodne przekonanie, że obok swej komunikatywności i otwartości potrafią oni zedrzeć skórę z każdego potencjalnego oferenta i naciskać aż do końca na uzyskanie maksymalnych upustów cenowych. Trzeba także pamiętać, że w wypadku, gdy kontrahent przedstawia za swój towar cenę wyższą niż oferuje konkurencja na nic nie zda się podkreślanie wartości swego towaru. Najczęściej na taką ofertę firmy w RPA w ogóle nie odpowiadają.

 

          Jeśli natomiast szukacie w RPA swego przedstawiciela nie dajcie się wmanewrować w prawo wyłączności zarówno w reprezentowaniu jak i sprzedaży. Zdarzają się, bowiem przypadki, iż kiedy przedstawiciel nie wywiązuje się należycie z podjętych obowiązków bardzo trudno jest bezkonfliktowo zrezygnować z jego usług.

 

          Wybierając się w celach handlowych do RPA - (Polaków nie obowiązują wizy, jeśli wybierają się do tego kraju na czas nie dłuższy niż 30 dni i nie w celach zarobkowych) trzeba pamiętać, aby nie zjawiać się tam w czasie, kiedy naprawdę trudno będzie nie tylko coś załatwić, ale wręcz spotkać jakiegoś poważnego rozmówcę. W okresie od początku grudnia do połowy stycznia – prawie wszyscy pracownicy firm udają się na urlopy, a kanikuła dotyczy także pracowników urzędów i instytucji państwowych.

 

          I wreszcie warto pamiętać, że poważnym problemem jest w tym kraju wciąż bezpieczeństwo zwłaszcza w miastach. Jak w każdym kraju zdarzają się tu kieszonkowe kradzieże, rozboje, napady itp. Zagrożenie przestępczością w RPA jest bardzo duże, charakterystyczny jest przy tym duży odsetek ofiar śmiertelnych w wyniku przestępstw na tle czysto rabunkowym? Niezaleca się przebywania i podróżowania przez regiony i dzielnice miast zamieszkiwane przez ludność najuboższą. Niewielkie ograniczenia w podróżowaniu istnieją w regionie intensywnej eksploatacji złóż diamentów (Namaqualand). Zanim, więc udacie się na spacer – czy zdecydujecie się na jazdę w nieznane rejony – warto zapytać służby hotelowej o to czy można bezpiecznie poruszać się w tym rejonie. Pamiętajmy, że RPA to kraj, który mimo ogromnego postępu wciąż jeszcze ma wiele nierozwiązanych problemów społecznych.

 

          Handel z Polską

          Dla RPA jesteśmy dotąd mało znaczącym partnerem handlowym. Według ich oficjalnych danych na tle obrotów innych krajów UE, import z Polski stanowił w roku 2008 zaledwie 0, 44 % całego importu RPA, a eksport 0,50 %. Z każdym rokiem ulega on jednakże zwiększeniu Natomiast w przypadku Polski, pomimo bardzo dużego wartościowo wzrostu pozostaje on na niezmienionym procentowo poziomie od kilku lat (w 2008 r. eksport stanowił 0,20%, a import – 0,25%).

 

          RPA jest jednakże największym partnerem handlowym naszego kraju wśród krajów afrykańskich., A wartość naszych obrotów z roku na rok wzrasta osiągając w 2008 blisko 900 mln USD. Polska ma niekorzystne saldo obrotów, a to winno skłaniać do poszukiwania nowych możliwości eksportu i wzmożonej promocji naszej gospodarki w RPA. Głównymi pozycjami w naszym eksporcie do RPA w roku 2008 były: papier i tektura oraz ich wyroby, (co wynika z własności firmy z RPA fabryki w Świeciu), pojazdy nieszynowe, maszyny i urządzenia mechaniczne, maszyny elektryczne i urządzenia do odtwarzania dźwięku, wyroby ceramiczne, olejki eteryczne, narzędzia, przybory, sztućce oraz kauczuk i wyroby z kauczuku. Kupowaliśmy natomiast w RPA maszyny i urządzenia, pojazdy nieszynowe i ich części, owoce cytrusowe, żelazo, żeliwo i stal, granit i kamienie, chemikalia nieorganiczne, rudy metali i także kauczuk oraz wyroby z niego.

 

          RPA przywiązuje duże znaczenie do rozwoju stosunków handlowych z Polską, ale to naszym zadaniem jest poszukiwanie dodatkowych możliwości i szans dla polskich eksporterów. Jedną z takich perspektywicznych dziedzin, zdaniem polskiego przedstawicielstwa handlowego w RPA, jest eksport polskiej żywności na tamtejszy rynek. Jest to duży rynek zbytu dla artykułów żywnościowych z ludnością ok. 5o mln, ale wejście na rynek RPA oznacza w praktyce, zdaniem naszych przedstawicieli, dostęp do rynków wszystkich pozostałych państw Afryki Południowej i Centralnej z ponad 300 mln ludnością.

 

          Producenci żywności przed szansą

          Warto w tym miejscu przytoczyć nieco danych charakteryzujących rynek artykułów spożywczych w RPA. Wartość całkowitej konsumpcji żywności w RPA wynosi 28 mld USD, a prognoza spożycia na rok 2013 oceniana jest na wartość 47,0 mld USD. Dziś RPA importuje żywność o wartości 3,7 mld USD rocznie, a w 2013 r. import ma wzrosnąć do 5,6 mld USD. Na rynku wewnętrznym RPA dominują lokalne duże sieci sprzedaży detalicznej (np. MGR- Mass Grocery Retail mające 75 proc rynku i dysponujące 4353 marketami). O kształcie rynku decydują w praktyce 4 firmy: Shoprite mające 1400 marketów i roczne obroty w wysokości 8 mld USD, a roczny wzrost sprzedaży 24,5 %, Pick n Pay (obroty 6,7 mld, roczny przyrost sprzedaży 35 %, 500 marketów), Spar (4,3 mld USD- 25%, 800 marketów) oraz Woolworth (2,7 mld USD, 35%, 270 marketów). Według prognoz sprzedaż dużych sieci sprzedaży detalicznej osiągnie w 2013 r. poziom 42 mld USD.
 

          Trzeba tu wspomnieć o ty, iż RPA posiada najbardziej rozwinięty sektor przetwórstwa żywności w Afryce z ogromnym potencjałem eksportu półproduktów i stanowi doskonałą bazę eksportową do innych państw afrykańskich a także do Europy i Azji.

 

          I choć asortyment produktów spożywczych jest stosunkowo bogaty, wg. oceny naszego przedstawicielstwa handlowego, jest o ok. 30 proc uboższy od polskiego w związku, z czym tutejsi dostawcy zabiegają o jego wzbogacenie. A co jeszcze ważniejsze- wyraźne jest zainteresowanie polską ofertą. Wydział Handlu i Promocji naszej ambasady sygnalizuje gotowość rynku(sieci lokalne) do przyjęcia oferty polskiego eksportera i inwestora. Wzrasta także znaczenie, jakości żywności i zróżnicowania oferty (np. coraz większym popytem cieszy się żywność ekologiczna – organic food). Trzeba także wiedzieć, że umacniająca się pozycja tamtejszej waluty Randa może wpływać na zwiększenie importu nawet w segmentach gdzie występuje nadprodukcja

 

          I na zakończenie dość gorzka refl eksja naszego radcy handlowego RPA Ryszarda Nowosielskiego:
          Dość przygnębiający jest obraz ambicji eksportowych produktów rolno-spożywczych pomijający rynek RPA. Zastanawia upór firm polskich na rynkach, które trudno zdobyć i gdzie jest ciasno a nieobecność w RPA, gdzie uzyskać kontrakty będzie łatwiej nawet niż w Polsce. Mamy przewagę szerokości i asortymentu i lepszych opakowań, cenową w stosunku do Europy Zachodniej a dużych klientów jest dosłownie kilku realizujących nawet miliardowe obroty (USD).

          Informacja która przedstawiliśmy zawiera kontakty z importerami zainteresowanymi polską ofertą. Nic prostszego niż rozpocząć z nimi rozmowy. Całą pracę wyszukania najlepszych odbiorców wykonał WPHI Johannesburg.

          Wykorzystano materiały przygotowane przez WPHI Johannesburgu i prasy zagranicznej (Opr. lw i td)